Đồng chí Trần Quốc Hoàn là một nhà lãnh đạo lỗi lạc của cách mạng Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên và tại vị lâu nhất, đóng vai trò nền móng cho ngành Công an nhân dân, là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự đất nước. Ông là người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, suốt đời tận tụy cống hiến cho sự nghiệp của Đảng và dân tộc, giữ nhiều chức vụ quan trọng như Bí thư Thành ủy Hà Nội, Trưởng Ban Dân vận Trung ương.
Đồng chí Trần Quốc Hoàn tên thật là Nguyễn Trọng Cảnh, sinh ngày 23/01/1916, trong một gia đình nghèo ở xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, nay xã Thiên Nhẫn, tỉnh Nghệ An - một vùng quê giàu truyền thống yêunướccách mạng, mảnh đất “địa linh nhân kiệt”.
Năm 1930-1934, đồng chí tham gia tổ chức học sinh phản đế của Đảng Cộng sản Đông Dương và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (tháng 3/1934); cuối năm 1934 đồng chí Trần Quốc Hoàn bị mật thám Pháp bắt.
Năm 1936-1937, đồng chí ra Hà Nội tham gia hoạt động phong trào Mặt trận dân chủ; năm 1937, Đồng chí rút vào hoạt động bí mật, làm Phó Bí thư, Bí thư Thành ủy Hà Nội.
Năm 1941-1944, đồng chí bị thực dân Pháp bắt, kết án 6 năm tù, 20 năm quản thúc, đày nhà tù Sơn La và làm Bí thư Chi bộ nhà tù.
Tháng 4/1945-12/1946, đồng chí ra tù và được cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ và phân công làm phái viên Trung ương ở Hà Nội.
Năm 1947-1949, đồng chí được giao nhiệm vụ Bí thư khu ủy II, Bí thư liên khu ủy X và Bí thư Đặc khu ủy Hà Nội.
Năm 1951-1952, đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng (tại Đại hội đại biểu toàn lần thứ II của Đảng); phân công làm thứ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Công an đến năm 1980.
Năm 1954, đồng chí kiêm làm Bí thư Thành ủy Hà Nội.
Năm 1960, đồng chí tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và bầu dự khuyết Bộ Chính trị (Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng); năm 1972, là Ủy viên chính thức Bộ Chính trị.
Năm 1976, đồng chí tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị (tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần IV của Đảng). Đồng chí là ủy viên Hội đồng Quốc phòng.
Năm 1961 - 1984, đồng chí tham gia Quân ủy Trung ương.
Năm 1982, đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và cử làm Trưởng ban Dân vận Trung ương (tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng). Đồng chí Trần Quốc Hoàn từ trần ngày 5 tháng 9 năm 1986, hưởng thọ 70 tuổi.
Đồng chí là đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VII.
NHỮNG ĐÓNG GÓP QUAN TRỌNG ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP CÁCH MẠNG
Ngay từ tuổi mười tám, Đồng chí đã gắn bó trọn vẹn với lý tưởng cộng sản. Dù bị bắt, tra tấn và đày ải nhiều lần, Đồng chí vẫn giữ vững khí tiết, kiên định lập trường, đấu tranh bền bỉ trong nhà tù của thực dân. Vai trò Bí thư Chi bộ Nhà tù Sơn La là minh chứng cho bản lĩnh, ý chí của một chiến sĩ cộng sản kiên cường.
Từ cuối những năm 1930 đến thời kỳ toàn quốc kháng chiến, Đồng chí có nhiều đóng góp quan trọng trong tổ chức cơ sở cách mạng và vận động quần chúng ở Hà Nội. Kiên trì chỉ đạo xây dựng cơ sở đảng, cơ sở quần chúng cả bí mật lẫn công khai. Dưới sự phân công của Trung ương, trực tiếp tham gia lãnh đạo Mặt trận Hà Nội trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến. Sau năm 1949, làm Bí thư Đặc khu ủy Hà Nội, chỉ đạo chuẩn bị toàn diện cho mặt trận chính trị và quân sự của Thủ đô.
Năm 1954, với cương vị Bí thư Thành ủy, Đồng chí cùng Đảng bộ Hà Nội tổ chức tiếp quản Thủ đô an toàn, trật tự, không gián đoạn đời sống nhân dân – một sự kiện có ý nghĩa lịch sử đặc biệt.
Đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Bộ Công an trong 28 năm – thời gian lâu nhất trong lịch sử ngành Công an – Đồng chí để lại nhiều dấu ấn sâu sắc: Tham mưu cho Trung ương Đảng về đường lối, phương châm bảo vệ an ninh trong từng giai đoạn. Xây dựng hệ thống lý luận nghiệp vụ công an; tổng kết các vấn đề về bảo vệ cơ quan, điều tra, hỏi cung, xét xử, quản chế…Chỉ đạo củng cố lực lượng an ninh cơ sở và phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc từ thời kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đến khi thống nhất đất nước. Tăng cường hợp tác quốc tế, tranh thủ sự hỗ trợ của các nước bạn trong đào tạo cán bộ, nghiên cứu khoa học, phát triển chuyên môn. Tổ chức chi viện hàng vạn cán bộ cho miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ; sau 1975 tiếp tục chỉ đạo xây dựng lực lượng công an tại các tỉnh, thành phía Nam.
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đến dự Đại hội Liên hoan chiến sĩ thi đua lần thứ nhất Công an nhân dân vũ trang tại Hà Nội, ngày 2-3-1962.
Những đóng góp của Đồng chí có ý nghĩa nền tảng đối với sự trưởng thành và phát triển của Công an nhân dân Việt Nam. Tấm gương đạo đức sáng trong, lối sống giản dị.
Cuộc đời Đồng chí là hình mẫu của người cán bộ gương mẫu: Tuyệt đối trung thành với Đảng, tận tụy với nhân dân. Sống thanh liêm, chân thành, giản dị. Tôn trọng nguyên tắc tập trung dân chủ, làm việc khoa học, dám chịu trách nhiệm. Thấu hiểu, quan tâm, động viên cán bộ; xử lý công việc vừa nghiêm minh vừa nhân văn.
Dù ở cương vị lãnh đạo cao nhất của ngành Công an, Đồng chí luôn giữ lối sống trong sạch, không vụ lợi, hết lòng vì nhiệm vụ chung.
Kỷ niệm 110 năm Ngày sinh đồng chí Trần Quốc Hoàn (23/01/1916-23/01/2026) là dịp để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta ôn lại cuộc đời cách mạng kiên trung, tận tụy của một Lãnh đạo mẫu mực, người chiến sĩ cộng sản trọn đời vì nước, vì dân. Từ tấm gương lao động, chiến đấu, cống hiến không mệt mỏi của đồng chí, mỗi cán bộ, đảng viên và từng người dân hôm nay càng thấm thía hơn giá trị của bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao, đạo đức trong sáng, phong cách làm việc khoa học, sâu sát thực tiễn.